Málfrelsi

Málfrelsi

Málfrelsið er einn af máttarstólpum lýðræðisins og það má aldrei skerða. En öllu frelsi fylgir ábyrgð og enginn maður getur haft frelsi til að skaða aðra með orðum eða athöfnum. Að misnota frelsi og reyna að nota það sem skálkaskjól fyrir ódrengilegar aðgerðir gegn samborgurum sínum, er í hæsta máta lítilmannlegt og í raun alvarleg aðför að frelsinu sjálfu.

Ritstjórnarstefna DV

Endurvakið DV hefur sem kunnugt er innleitt ritstjórnarstefnu sem er okkur Íslendingum framandi sem betur fer. Takmarkið virðist að vekja almenna hneykslan borgaranna með því að segja óvægnar fréttir af mönnum og málefnum. Væntanlega er markmiðið með þessu að ná til lesendahóps sem hefur unum af óförum náungans, og hefur hingað til þurft að sækja fregnir að mestu milliliðalaust til hinnar alþekktu Gróu á Leiti. Aðstandendur blaðsins hafa að líkindum metið það svo að nægilega margir tilheyrðu fyrrnefndum hóp til að tryggja rekstrarlega afkomu fyrirtækisins.

Nafnbirting

Einn þáttur ritstjórnarstefnu DV er að birta nöfn manna sem sakaðir eru um alvarleg afbrot. Ennfremur þykir tilhlýðilegt á þeim bænum að koma því á framfæri hvort viðkomandi er pípulagningamaður, skúringakona, öryrki eða prestur. Það er vitað mál að blásaklausir menn hafa stundum verið sakaðir um mjög alvarleg afbrot af yfirvöldum og slíkt er ekki hægt að útiloka að gerist. Þess vegna höfum við dómskerfi til að skera úr um sekt og sýknu með gagnrýnum og vönduðum hætti. Þetta er annar máttarstólpi lýðræðisins, og grundvallast af því að allir eru saklausir uns sekt er sönnuð. Mannorðið er ein dýrmætasta eign sérhvers manns og ásakanir í fjölmiðlum um viðurstyggilegar misgjörðir verða aldrei dregnar fullkomlega til baka. Þetta ætti öllum að vera ljóst, ekki síst þeim sem gjörþekkja mátt og áhrif fjölmiðla. Mér er einnig fyrirmunað að koma auga á hagsmuni sem kalla á að þessar upplýsingar komist til almennings nema í undantekningartilfellum.

Leikur að eldi

Okkur getur öll hent að valda öðru fólki sárindum eða skaða í gáleysi. Slíkt ber að sjálfsögðu að varast eins og heitan eldinn, og þegar misbrestur verður á veldur það okkur sjálfum vanlíðan. Þá ríður á að reyna að takmarka skaðann sem orðið hefur, viðurkenna afglöp sín og biðja viðkomandi afsökunar af einlægni. Með slíkum viðbrögðum öðlumst við fyrirgefningu samfélagsins, enda þekkja flestir aðstöðuna af eigin raun og sýna þar með skilning. Að fyrirgefa misgjörðir sem framdar eru vísvitandi og án iðrunar er hins vera þyngri þraut. Það er bjargföst skoðun mín að aðstandendum DV megi vera morgunljóst að háttalag þeirra hljóti að valda einhverjum samborgurum þeirra sárindum og skaða án þess að þjóna umtalsverðum hagsmunum. Þar með verður framkoma þeirra ekki flokkuð sem gáleysi. Ofan í kaupið verður að telja misgjörðir hálfu alvarlegri þegar þær beinast gegn okkar minnstu bræðrum svo sem þroskaheftum og börnum.

Þáttur Illuga Jökulssonar

Sem ritstjóri DV er Illugi Jökulsson ásamt fleirum ábyrgur fyrir fyrrnefndu háttalagi. Um langan tíma höfum við, þegnar þessa lands, hlýtt á og lesið skorinorta pistla Illuga um menn og málefni og a.m.k. hef ég oft og tíðum haft af því gaman. Illuga hefur í þessum pistlum orðið tíðrætt um siðleysi framámanna í einstökum málum og stundum með réttu. Fyrirfram reikna ég ekki með að menn kasti steinum úr glerhúsum, og þess vegna hafði ég gert mér Illuga í hugarlund sem, að minnsta kosti í meðallagi siðprúðan mann og réttsýnan. Má vera að hann sé það en afurð hans bendir óneitanlega til annars.

Gífuryrði og trúverðugleiki

Mér er reyndar illskiljanlegt hverju DV hyggst ná fram með hneykslandi fyrirsögnum og ábyrgðarlausri umfjöllun sinni. Öll framsetning með gífuryrðum og upphrópunum vekur hjá mér efasemdir um sannleiksgildi efnisins. Enda er afar sjaldgæft ,og nánast óþekkt, að mál hafi færri en tvær hliðar. Eðlilegt, skynsamlegt og sjálfsagt verður að telja að fjölmiðlar einskorði sig ekki við eina hlið á hverju máli en hundsi hinar, og síst af öllu ætti svarta hliðin að vera sú útvalda.

Ég hef ekki fjallað hér um Siðareglur Blaðamannafélags Íslands og hvort eða hvernig þær samrýmast ritsjórnarstefnu DV. Það er efni í annan pistil, jafnvel nokkru lengri en þennan. Við fyrstu sýn virðast mér vandfundnir möguleikar blaðamanna DV til að fella gjörðir sínar að þessum reglum, a.m.k. falla þær ekki eins og margfræg flís við rass.

Betur sjá augu en auga

Fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði er æskileg og beinlínis nauðsynleg. Fleiri sjónarhorn ættu að gefa okkur betri og skýrari mynd af atburðum líðandi stundar, að því tilskildu að sannleikurinn sé hafður að leiðarljósi. Ef það bregst og einstakir fjölmiðlar taka að sér að vera málpípa Gróu gömlu er hætt við að myndin bjagist, a.m.k. í huga þeirra sem ekki meðtaka boðskapinn með gagnrýnum huga. Samfélag okkar verður auðugra ef þrjú dagblöð halda velli, en það hlýtur að vera lágmarkskrafa okkar að þau haldi sig öll innan almennra velsæmismarka. Óvægin fréttaflutningur innan þeirra marka og með sannleikann í stafni skýrir myndina, en ekki má gleymast að ljósmynd er betri heimild en málverk.

Að lokum

Mögum þegnum samfélags okkar er misboðið með framgöngu DV, sem í skjóli málfrelsins veitist að blásaklausu fólki, þar með töldum minnstu meðbræðrum okkar. Ég hvet alla samborgara mína til að taka vandlega ígrundaða afstöðu til þess hvort stefna DV beri mannvirðingu og málfrelsi gott vitni. Og jafnframt hvort tilvist blaðsins í þessarri mynd þjóni einhverjum hagsmunum eða tilgangi. Hagsmunum sem réttlætt geti þær fórnir sem samfélagið og þegnar þess þurfa að færa blóðþyrstum til fróunar.

Einar Kolbeinsson

http://www.landpostur.is/roller/page/landpostur/Weblog/dv_dapurleg_misnotkun_m_aacute